یكي از ويژگيهاي اسفند ماه در گاهنماي زرتشتيان آن است كه مهمترين روزهاي آن در پايان ماه و نزديك به نوروز قرار دارد. اين مناسبت گهنبار پاياني سال است كه ششمين چهره گهنبار يا گاهنبار چهره «همسپتميديم»گاه(پنجه) است كه همس پسميديمگاه نيزخوانده ميشود.
اين گهنبار كه ويژه بزرگداشت آفرينش انسان است، در ٥ روزپاياني سال يعني از ٢٥ تا ٢٩ اسفندماه خوانده ميشود كه اهنود تا وهشتواشگاه نام دارند.
از پنجمين گهنبار تا به اين جشن هفتادوپنج روز است. اين گهنبار به فروهرها اختصاص دارد و هنگامياست كه فروهرهاي در گذشتگان براي سركشي بازماندگان خود فرود ميآيند. واژه همسپتميديم برابر شدن روز و شب را معني ميدهد و در باور زرتشتيان هنگام آفريده شدن انسان است.
پنج روز مانده به اين گاهنبار، يعني از روز اشتاد تا اهنود را پنجه كوچك مينامند و خانه و كاشانه براي برگزاري با شكوهتر جشن نوروز آماده ميشود و ٥ روز آخر سال پنجه بزرگ ناميده ميشود يكي از ويژگيهاي اينگهنبارآن است كه در چند روزمانده به پنجه كوچك خانه را از درون و برون پاكيزه ميكنند. نوآغاز ميشود.
روزهاي پنجه يا بهيزك كه كبيسه يا اورداد همخوانده ميشود.
در گاهنماي باستاني هرماه سي روز و هرسال دوازده ماه است ودرپايان اسفند پنج روز پنجه ميآيد كه روي هم رفته ٣٦٥ روز ميشود. در دين زرتشتي هر روز نام ويژهاي دارد. چون سال خورشيدي ٣٦٥ شبانه روز و ٥ ساعت و ٤٨ دقيقه و٤٩ثانيه است، از اين رو پس از پايان يافتن دوازده ماه و پنج روز پنجه،٥ساعت و ٤٨ دقيقه و٤٩ثانيه زيادي ميماند كه آن را به زبان پهلوي بهيزك ميگويند. بهيزك همان است كه درگاه شماريها به نام كبيسه ياد ميكنند؛ درهر چهارسال با افزودن ساعتها ودقيقهها و ثانيههاي زيادي شش روز ميشود و روز ششم را درزبان پهلوي اورداد نام نهادهاند كه به معنا(چم) روز زيادي است.
نام پنج روز پايان سال كه بهيزك(پنجه) خوانده ميشود، ازاين قرار است:
١-اهنودگاه: نام نخستين بخش از سرودهاي اشوزرتشت
٢-اوشتودگاه:نام دومين بخش از سرودهاي اشوزرتشت
٣-سپنتمدگاه: نام سومين بخش از سرودهاي اشوزرتشت
٤-وهوخشترگاه:نام چهارمين بخش از سرودهاي اشوزرتشت
٥-وهشتواشگاه:نام پنجمين بخش از سرودهاي اشوزرتشت
روزهاي نبر دراسفندماه عبارتنداز: ششم برابر با ماه روز، هشتم برابر با گوش روز، پانزدهم برابر با رام روز،بيست وششم برابر با وهمن روز
چهاردهمين روز اسفند هم ورهرام روز است كه روز احسان و نيكوكاري نام گرفته است. اين روز براي نيايش و سپاسگزاري از فروزههاي نيك اهورا داده ويژه شده است.
بيستم اسفند هم برابر با اشتاد ايزد است كه بسياري از زرتشتيان به نيايشگاهها ميروند و به داد ودهش ميپردازند.
از مناسبتهاي ملي هم ميتوان به روز درختكاري در پانزدهم و روز ملي شدن نفت در ٢٩ اسفندماه اشاره كرد.جشن چهارشنبه سوری نیز از جشنهای بزرگ این روزهای ایرانیان است.
